आर्थिकन्यूज
तेहरान/वासिङ्टन। संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायलले इरानमाथि व्यापक हवाई आक्रमण सुरु गरेपछि मध्यपूर्व संकट गम्भीर स्तरमा पुगेको छ। अमेरिकाले इरानका सर्वोच्च नेता आयातोल्लाह अली खामेनीको मृत्यु भएको घोषणा गरेपछि इरानी सरकारी टेलिभिजनले पनि यसलाई पुष्टि गरेको छ। घटनाक्रमले खाडी क्षेत्र र अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा व्यापक उत्तेजना र युद्ध जोखिम बढाएको छ।
शनिबार बिहान सुरु भएको संयुक्त सैन्य अभियानमा तेहरानसहित विभिन्न रणनीतिक स्थानहरूमा प्रहार गरिएको छ। इजरायली सेनाले २०० भन्दा बढी लडाकू जेट परिचालन गरी ५०० भन्दा बढी लक्ष्यमा हमला गरेको दाबी गरेको छ। इरानी अधिकारीहरू भेला भएका स्थानहरू र मिसाइल लन्चरहरू मुख्य निशानामा परेको बताइएको छ। इजरायली प्रधानमन्त्री बेन्जामिन नेतान्याहुले थप हजारौँ लक्ष्यमा कारबाही जारी रहने चेतावनी दिएका छन्।
अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले सामाजिक सञ्जालमा अभियान “आसन्न खतराहरू उन्मूलन गर्न” सुरु गरिएको उल्लेख गर्दै आवश्यक परेसम्म सटीक बमबारी जारी रहने बताएका छन्। उनले खामेनीलाई “इतिहासका सबैभन्दा दुष्ट व्यक्तिमध्ये एक” भन्दै मृत घोषित गरेका थिए। केही घण्टापछि इरानी राज्य टेलिभिजनले खामेनीको निधनको पुष्टि गर्दै ४० दिन राष्ट्रिय शोक र सात सार्वजनिक बिदा घोषणा गरेको छ।
इरानी सञ्चारमाध्यमले खामेनीकी छोरी, ज्वाइँ र नातिनीको पनि मृत्यु भएको जनाएको छ। रिभोलुसनरी गार्डका प्रमुख जनरल मोहम्मद पाकपुर र शीर्ष सुरक्षा सल्लाहकार अली शामखानीलाई ‘शहीद’ घोषणा गरिएको छ। राष्ट्रपति मसुद पेजेस्कियनसहित दुई वरिष्ठ अधिकारीले अस्थायी नेतृत्व सम्हाल्ने टेलिभिजनले जनाएका छन्।
तेहरानमा आइतबार पनि शक्तिशाली विस्फोटका आवाज सुनिएको छ। इरानी न्यायपालिकाले मिनाबस्थित एक बालिका विद्यालयमा १०८ जनाको मृत्यु भएको जनाएको छ, यद्यपि यसलाई एएफपीले स्वतन्त्र पुष्टि गर्न सकेको छैन।
आक्रमणको प्रतिउत्तरमा इरानी रिभोलुसनरी गार्ड्सले इजरायलतर्फ मिसाइल र ड्रोन प्रहार गरेको छ। शनिबार बहराइनस्थित अमेरिकी पाँचौँ फ्लीट र खाडी क्षेत्रका अन्य अमेरिकी अड्डाहरू पनि निशानामा परेको बताइएको छ। इजरायलको म्यागेन डेभिड एडोम आपतकालीन सेवाका अनुसार तेल अभिव क्षेत्रमा एक महिलाको मृत्यु भएको र कम्तीमा २१ जना घाइते भएका छन्।
खामेनीको मृत्युपछि रिभोलुसनरी गार्ड्सले “इतिहासकै सबैभन्दा हिंसक” अपरेसन सुरु गर्ने चेतावनी दिएका छन्। संयुक्त अरब इमिरेट्सले अबु धाबीमा दुई जनाको मृत्यु भएको र आफ्नो भूभागमा १३७ मिसाइल तथा २०९ ड्रोन प्रहार गरिएको दाबी गरेको छ। दुबईमा विस्फोट र धुवाँ देखिएको र चार जना घाइते भएको प्रत्यक्षदर्शीहरूले बताएका छन्।
रियाद, मनामा र दोहामा पनि ठूलो विस्फोटका आवाज सुन्न सकिएको छ। कतारले आफ्नो क्षेत्रबाट प्रहार भएका थुप्रै क्षेप्यास्त्र रोक्न सफल भएको जनाएको छ। इराकस्थित कातेब हिजबुल्लाह समूह आबद्ध सैन्य अड्डामा भएको आक्रमणमा दुई जनाको मृत्यु भएको छ र उक्त समूहले अमेरिकाविरुद्ध जवाफ दिने चेतावनी दिएको छ।
इरानले होर्मुज जलडमरूमध्य बन्द गर्ने कदम चालिसकेको छ, जसले विश्वको ठूलो हिस्सा तेल र ग्यास आपूर्ति प्रभावित गर्ने देखिन्छ।
अन्तर्राष्ट्रिय समुदाय पनि घटनाक्रमले चिन्तित छ। संयुक्त राष्ट्र सुरक्षा परिषद्ले आपतकालीन बैठक बोलाएको छ भने महासचिव एन्टोनियो गुटेरेसले सैन्य कारबाहीले नियन्त्रणबाहिर जाने घटनाक्रम निम्त्याउन सक्ने चेतावनी दिएका छन्। युरोपेली सङ्घले परिस्थितिलाई “खतरनाक” भनेको छ। रुसले अमेरिकी–इजरायली कारबाहीलाई “खतरनाक साहसिक कार्य” भन्दै क्षेत्रीय विनाशको सम्भावना औंल्याएको छ।
यो द्वन्द्वका कारण इरान, इराक, कुवेत, सिरिया, संयुक्त अरब इमिरेट्स र इजरायलले आकाश आंशिक वा पूर्ण रूपमा बन्द गरेका छन्। धेरै अन्तर्राष्ट्रिय एयरलाइनले मध्यपूर्व उडान स्थगित गरेका छन्। तेहरानबाट सुरु भएको द्वन्द्व खाडी क्षेत्र र विश्व शक्तिहरूलाई प्रत्यक्ष रूपमा तान्दै व्यापक क्षेत्रीय संघर्षको सम्भावना बलियो बनाएको विश्लेषकहरूले औंल्याएका छन्।
