आर्थिकन्यूज
एजेन्सी । विश्व इतिहासमा समुद्र सधैँ शक्ति, व्यापार र रणनीतिक प्रभुत्वको प्रमुख माध्यम रहँदै आएको छ। आज पनि विश्व व्यापारको करिब ९० प्रतिशत हिस्सा समुद्री मार्गबाटै सञ्चालन हुन्छ । त्यसैले जब कुनै द्वन्द्व समुद्रसम्म फैलिन्छ, त्यसको प्रभाव दुई देशबीच मात्र सीमित रहँदैन । यसले विश्व अर्थतन्त्र, सुरक्षा र राजनीतिक समीकरणलाई समेत प्रभावित गर्छ ।
पनडुब्बी किन मानिन्छ सबैभन्दा घातक ?
आधुनिक नौसैनिक युद्धमा पनडुब्बीलाई सबैभन्दा खतरनाक र प्रभावकारी हतियारमध्ये एक मानिन्छ । यसको मुख्य कारण यसको गोप्य रूपमा सञ्चालन हुने क्षमता हो । पनडुब्बी समुद्रको गहिराइमा रहेर काम गर्ने भएकाले यसलाई पत्ता लगाउन अत्यन्त कठिन हुन्छ। अत्याधुनिक निगरानी प्रणाली हुँदा पनि तत्काल पहिचान सम्भव हुँदैन।
दुश्मनलाई प्रायः थाहा नै हुँदैन कि आक्रमण कहाँबाट हुन सक्छ । यही कारण पनडुब्बीलाई “साइलेंट किलर” समेत भनिन्छ ।
टॉरपीडो र क्रूज मिसाइलको शक्ति
पनडुब्बीले प्रायः टॉरपीडो वा क्रूज मिसाइल प्रयोग गरेर आक्रमण गर्छ। टॉरपीडो पानीभित्र चल्ने विस्फोटक हतियार हो । जुन जहाजको नजिक पुगेर विस्फोट हुन्छ र ठूलो क्षति र्पुयाउन सक्छ । एकै टॉरपीडोले पनि युद्धपोतलाई डुबाउन सक्ने क्षमता राख्छ । यसले पनडुब्बीलाई समुद्री युद्धमा अत्यन्त प्रभावशाली बनाएको छ।
इतिहासमा पनडुब्बीको भूमिका
दोस्रो विश्वयुद्धको समयमा जर्मनीको यू–बोट पनडुब्बीले हजारौँ जहाजलाई निशाना बनाएको थियो । त्यसले शत्रु राष्ट्रको आपूर्ति प्रणालीलाई कमजोर बनाएको र युद्धको दिशा नै प्रभावित गरेको इतिहास छ ।
आधुनिक समयमा परमाणु पनडुब्बी
आज धेरै देशसँग परमाणु पनडुब्बी छन्। जसले समुद्रको गहिराइबाट परमाणु मिसाइल प्रहार गर्न सक्छन । यस्ता पनडुब्बी कुनै देशको रणनीतिक प्रतिरोध क्षमताको महत्वपूर्ण हिस्सा मानिन्छन । किनभने तिनलाई ट्र्याक गर्न कठिन हुन्छ ।
समुद्री संघर्ष र विश्व व्यापार
समुद्री तनाव बढ्दा तेल, ग्यास, खाद्यान्न र औद्योगिक सामग्रीको ढुवानी प्रभावित हुन सक्छ । जहाज सञ्चालनमा जोखिम बढ्दा बीमा शुल्क महँगो हुन्छ । जसले वस्तुको मूल्य वृद्धि गराउँछ ।
हिन्द महासागरको रणनीतिक महत्व
हिन्द महासागर एशिया, अफ्रिका र युरोपलाई जोड्ने मुख्य समुद्री मार्ग हो । फारसको खाडीबाट निस्कने अधिकांश तेल यही मार्ग हुँदै एशियामा पुग्छ । भौगोलिक अवस्थाका कारण भारत यस क्षेत्रको बीचमा अवस्थित रहेर रणनीतिक रूपमा महत्वपूर्ण स्थान ओगटेको छ । एजेन्सी
