आर्थिकन्यूज
काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिका र इजरायल सम्मिलित मध्यपूर्वको तनावले विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खला र अर्थतन्त्रमा अभूतपूर्व संकट निम्त्याएको छ। सन् २०२६ को सुरुवातदेखि नै यो द्वन्द्वले विशेष गरी ऊर्जा बजार र सामुद्रिक व्यापार मार्गहरूमा ठूलो अवरोध सिर्जना गरेको छ।
विश्वको महत्वपूर्ण जलमार्ग मानिने 'स्ट्रेट अफ हर्मोज' मा उत्पन्न तनावका कारण कच्चा तेलको आपूर्तिमा अनिश्चितता पैदा भएको छ, जसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा पेट्रोलियम पदार्थको मूल्य प्रति ब्यारेल ११० डलरभन्दा माथि पुगेको छ। यसरी इन्धनको मूल्यमा भएको उच्च वृद्धिले ढुवानी लागत बढाउँदा विश्वभर उपभोग्य वस्तुको मूल्यमा चाप परेको छ र मुद्रास्फीति नियन्त्रण बाहिर जाने जोखिम बढेको छ।
ऊर्जा बजारमा आएको हलचल र पेट्रोलियमको मूल्य वृद्धि
हर्मोज जलमार्गबाट विश्वको कुल खपतको करिब २० प्रतिशत तेल र २२ प्रतिशत तरल प्राकृतिक ग्यास ओसारपसार हुने गर्दछ। युद्धका कारण यो मार्ग लगभग बन्द भएपछि फेब्रुअरीको अन्त्यमा प्रति ब्यारेल ७० डलर रहेको ब्रेन्ट क्रुड आयलको मूल्य मार्चको मध्यसम्म आइपुग्दा १२० डलरको हाराहारी पुगेको छ।
यो ४० प्रतिशतभन्दा बढीको वृद्धिले विश्वभरका औद्योगिक र यातायात क्षेत्रमा ठूलो आर्थिक भार थपेको छ। अर्थशास्त्रीहरूका अनुसार तेलको मूल्यमा हुने प्रत्येक १० प्रतिशतको वृद्धिले विश्वव्यापी मुद्रास्फीतिमा करिब ०.४ प्रतिशतको वृद्धि ल्याउँछ, जसले गर्दा धेरै विकसित र विकासोन्मुख राष्ट्रहरूमा महंगी आकाशिएको छ।
विश्वव्यापी आपूर्ति शृङ्खलामा परेको गम्भीर असर
आपूर्ति शृङ्खलाको दृष्टिकोणबाट हेर्दा यो युद्धले औद्योगिक कच्चा पदार्थ र तयारी वस्तुको प्रवाहलाई निकै सुस्त बनाएको छ। मध्यपूर्वका प्रमुख बन्दरगाहहरू प्रभावित हुँदा सामुद्रिक व्यापार मार्गमा चल्ने जहाजहरू ९५ प्रतिशतसम्म घटेका छन्।
धेरै कार्गो जहाजहरूले अहिले अफ्रिकाको 'केप अफ गुड होप' भएर लामो बाटो प्रयोग गर्नुपरेको छ, जसले गर्दा यात्रामा करिब ३,५०० नटिकल माइल दूरी र प्रति यात्रा थप १० लाख डलर इन्धन खर्च थपिएको छ।
विशेष गरी युरोप र एसियाका बीचमा हुने व्यापारमा यसको प्रत्यक्ष असर देखिएको छ र धेरै बहुराष्ट्रिय कम्पनीहरूले सामान डेलिभरीमा हुने ढिलाइका कारण आफ्नो उत्पादन तालिका नै परिवर्तन गर्नुपरेको छ। यसबाहेक सेमीकन्डक्टर र चिप उत्पादनका लागि आवश्यक पर्ने ग्याँस र अन्य रसायनहरूको आपूर्तिमा आएको अवरोधले प्रविधि क्षेत्रमा पनि नयाँ संकट निम्त्याएको छ।
कृषि र निर्माण क्षेत्रमा बढ्दो चुनौती
विश्व अर्थतन्त्रको अर्को महत्वपूर्ण पाटो मानिने कृषि क्षेत्रमा पनि यो द्वन्द्वको बाछिटा प्रष्ट देखिन थालेको छ। मध्यपूर्वबाट निर्यात हुने रासायनिक मलको आपूर्तिमा अवरोध आउँदा विश्वभरका किसानहरूले महँगो मूल्य तिर्नुपरेको छ। यसले गर्दा खाद्य उत्पादनमा कमी आउने र आगामी मौसममा खाद्य संकट बढ्ने डर पैदा भएको छ।
त्यसैगरी फलाम, स्टिल र एल्युमिनियम जस्ता निर्माण सामग्रीको ढुवानी लागत बढेका कारण ठूला पूर्वाधार आयोजनाहरू महँगो हुँदै गएका छन्। हवाई मार्गको कुरा गर्दा इरान र वरपरको आकाश असुरक्षित भएपछि उडानहरूले लामो रुट प्रयोग गर्नुपरेको छ, जसका कारण हवाई भाडामा भारी वृद्धि हुनुका साथै हवाई कार्गो क्षमता १८ प्रतिशतले घटेको छ।
आर्थिक वृद्धिदरमा गिरावट र वित्तीय बजारको अस्थिरता
अन्तर्राष्ट्रिय मुद्रा कोष र विश्व बैंकका प्रारम्भिक अनुमान अनुसार यो युद्ध यदि तीन महिनाभन्दा बढी लम्बिएमा विश्वको कुल गार्हस्थ्य उत्पादन मा करिब २.२ ट्रिलियन डलरको क्षति पुग्न सक्छ। यसले विश्व अर्थतन्त्रलाई सन् १९७३ को तेल संकटपछिको सबैभन्दा ठूलो मन्दीमा धकेल्ने जोखिम बढाएको छ।
वित्तीय बजारमा पनि यसको प्रत्यक्ष प्रभाव देखिएको छ, जहाँ जापान र दक्षिण कोरिया जस्ता निर्यातमा आधारित देशका शेयर बजारहरूमा १० प्रतिशतभन्दा बढीको गिरावट आएको छ। अमेरिकी डलर बलियो हुँदै जाँदा बिशेषत : विभिन्न आयातमुखी देशका लागि विदेशी ऋणको किस्ता तिर्न र दैनिक उपभोग्य वस्तु आयात गर्न झन् कठिन हुँदै गएको छ।
