आर्थिकन्यूज
काठमाडौं । फेब्रुअरी २८, २०२६ देखि सुरु भएको इरान विरुद्धको संयुक्त अमेरिकी-इजरायली सैन्य अभियान अहिले एक कठिन चरणमा प्रवेश गरेको छ। सुरुवाती चरणमा केही सैन्य सफलता हात परे तापनि अहिले यो युद्ध दुवै पक्षका लागि रणनीतिक र आर्थिक रूपमा चुनौतीपूर्ण बन्दै गएको छ।
"अपरेसन एपिक फ्युरी" (अमेरिका) र "रोरिङ लायन" (इजरायल) मार्फत इरानको क्षेप्यास्त्र पूर्वाधार र नेतृत्वमा ठूलो क्षति पुऱ्याइएको दाबी गरिए तापनि इरानले अपनाएको "असिमेट्रिकल" (असमान) युद्ध रणनीतिले अमेरिका र इजरायललाई अप्ठ्यारोमा पारेको छ।
अपूरो रणनीतिक लक्ष्य र सैन्य सीमाहरू
झण्डै एक महिनादेखि जारी भीषण हवाई हमलाका बाबजुद पनि गठबन्धनका मुख्य रणनीतिक लक्ष्यहरू अझै पूरा हुन सकेका छैनन्। इरानको पहाडी भूभागभित्र गहिराइमा लुकाइएका आणविक भण्डारहरू र क्षेप्यास्त्र प्रणालीहरूलाई पूर्ण रूपमा नष्ट गर्न स्थल सेना परिचालन (Ground Invasion) विना असम्भव देखिएको छ।
तर, अमेरिका अहिले सो क्षेत्रमा ठूलो संख्यामा स्थल सेना उतार्ने मनस्थितिमा देखिँदैन। यता, इरानका सर्वोच्च नेता अली खामेनीको मृत्यु भए तापनि मोज्ताबा खामेनीलाई नयाँ उत्तराधिकारी तोकेर इरानले आफ्नो शासन संरचना बलियो रहेको सन्देश दिएको छ, जसले गर्दा अमेरिकाले चाहेको "सत्ता परिवर्तन" को सम्भावना कमजोर बन्दै गएको छ।
विश्वव्यापी आर्थिक संकट र ऊर्जा असुरक्षा
अमेरिका र उसका सहयोगीहरूका लागि सबैभन्दा ठूलो धक्का विश्व अर्थतन्त्रमा परेको असर हो। इरानले रणनीतिक रूपमा महत्त्वपूर्ण हर्मुज जलमार्गमा अवरोध सिर्जना गरेपछि विश्वव्यापी ऊर्जा आपूर्तिमा गम्भीर संकट उत्पन्न भएको छ।
यसले गर्दा अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा कच्चा तेलको मूल्य प्रति ब्यारेल १२० डलर नाघ्न सक्ने प्रक्षेपण गरिएको छ। यो आर्थिक संकटले गर्दा पश्चिमा देशहरूमा मुद्रास्फीति र मन्दीको जोखिम बढेको छ, जसका कारण राष्ट्रपति ट्रम्पको प्रशासनलाई यो युद्धबाट चाँडो निकास खोज्न दबाब बढेको छ।
क्षेत्रीय प्रतिशोध र प्रोक्सी युद्धको विस्तार
इरानको "एक्सिस अफ रेसिस्टेन्स" ले यो युद्धलाई अन्य क्षेत्रहरूमा पनि फैलाएको । यसले इजरायल र अमेरिकी सैन्य शक्तिलाई थप विभाजित गरिदिएको छ। लेबनानको हिजबुल्लाहले उत्तरी इजरायलमा निरन्तर रकेट र ड्रोन आक्रमण गरिरहेको छ, जसका कारण लाखौं इजरायली नागरिकहरू विस्थापित भएका छन्।
यसैगरी, इरान समर्थित समूहहरूले बहराइन, कतार र कुवेतमा रहेका अमेरिकी सैन्य आधार इलाकाहरूमा पनि हमला गरेका छन्। यी आक्रमणहरूले गर्दा खाडी क्षेत्रका अमेरिकी साझेदारहरू पनि यो लामो समयसम्म चल्ने युद्धको मारमा पर्ने डरले चिन्तित बनेका छन्।
कूटनीतिक दबाब र युद्धविरामको प्रयास
युद्धको चौथो हप्तामा आइपुग्दा सुरुवाती गठबन्धनमा केही फुटका संकेतहरू देखिएका छन्। संयुक्त राष्ट्र संघको सुरक्षा परिषद्ले इरानको आक्रमणको निन्दा गरे तापनि युद्धको सुरुवात कसरी भयो भन्ने विषयमा शक्ति राष्ट्रहरूबीच मतभेद कायमै छ।
भारत र पाकिस्तान जस्ता देशहरूले क्षेत्रीय स्थिरताका लागि चिन्ता व्यक्त गर्दै वार्ताको प्रस्ताव अघि सारेका छन्। राष्ट्रपति ट्रम्पले पनि अपरेशनहरूलाई कम गर्ने र मार्च २७ सम्ममा इरानसँग सम्झौता गर्ने संकेत दिएका छन्। तर, इरानी अधिकारीहरूले वार्ताको कुरालाई "फेक न्यूज" भन्दै अस्वीकार गरेपछि तत्काल युद्धविराम हुने सम्भावना अझै स्पष्ट हुन सकेको छैन।
