अमेरिका र इरानबीचको युद्ध २७औँ दिनमा: शान्ति प्रस्ताव अस्वीकार, 'हर्कुलस' सैन्य परिचालनको तयारी

काठमाडौं । संयुक्त राज्य अमेरिका र इरानबीच जारी युद्ध २७औँ दिनमा प्रवेश गर्दा कूटनीतिक निकास झन् अन्योलपूर्ण बनेको छ। अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अघि सारेको १५ बुँदे शान्ति प्रस्तावलाई इरानले 'अव्यावहारिक र अपमानजनक' भन्दै औपचारिक रूपमा अस्वीकार गरेपछि मध्यपूर्वमा थप भीषण सैन्य मुठभेडको खतरा बढेको छ।

वार्ताको प्रयास र इरानी इन्कार

पाकिस्तानमार्फत पठाइएको अमेरिकी प्रस्तावमा इरानले आफ्नो आणविक कार्यक्रम पूर्ण रूपमा बन्द गर्नुपर्ने, युरेनियमको भण्डार बुझाउनुपर्ने र लाल सागरमा सुरक्षित आवागमनको ग्यारेन्टी गर्नुपर्ने सर्तहरू राखिएका थिए।

यसको जवाफमा इरानी विदेशमन्त्री अब्बास अराघचीले हिजो सरकारी टेलिभिजनमार्फत भने, "अहिलेको अवस्थामा हाम्रो नीति केवल 'प्रतिरोध' हो। हामी अमेरिकासँग कुनै वार्ता गर्ने पक्षमा छैनौँ। यस्तो दबाबका बीच वार्ताको कुरा गर्नु भनेको आत्मसमर्पण गर्नु सरह हो।"

इरानले युद्ध अन्त्यका लागि आफ्नै ५ बुँदे सर्त अघि सारेको छ, जसमा मारिएका नेताहरूको क्षतिपूर्ति, सबै आर्थिक प्रतिबन्धको अन्त्य र 'हर्मुज जलसन्धि' मा आफ्नो सार्वभौमसत्ताको पूर्ण मान्यता हुनुपर्ने माग गरिएको छ।

सैन्य क्षेत्रको पछिल्लो अवस्था

युद्धको पछिल्लो लहरमा इजरायली र अमेरिकी सेनाले इरानको इस्फाहान प्रान्तमा रहेका ब्यालेस्टिक मिसाइल उत्पादन केन्द्र र पनडुब्बी निर्माण कारखानाहरूमा 'वाइड-स्केल' हवाई आक्रमण गरेका छन्। इजरायली रक्षा मन्त्रालयका अनुसार पछिल्लो २४ घण्टामा मात्र इरानका ६०० भन्दा बढी रणनीतिक ठेगानाहरूमा बमबारी गरिएको छ।

यसैबीच, ह्वाइट हाउसकी प्रेस सचिव क्यारोलिन लेभिटले कडा चेतावनी दिँदै भनेकी छिन्:

"यदि इरानले यो सम्झौता स्वीकार गर्दैन भने, राष्ट्रपति ट्रम्पले त्यस्तो सैन्य बल प्रयोग गर्नुहुनेछ, जुन इरानले यसअघि कहिल्यै सामना गरेको छैन।"

अमेरिकी सेन्ट्रल कमाण्ड (CENTCOM) ले मध्यपूर्वमा थप १,००० सैनिक र ८२औँ एयरबोर्न डिभिजनका टुकडीहरू परिचालन गरेको पुष्टि गरेको छ, जसका कारण सो क्षेत्रमा अमेरिकी सैनिकको संख्या ५०,००० नाघेको छ।

विश्व बजारमा प्रभाव

हर्मुज जलमार्ग  आंशिक रूपमा बन्द भएपछि विश्व बजारमा कच्चा तेलको मूल्यमा तीव्र उतारचढाव आएको छ। जापानले आफ्नो आपतकालीन तेल भण्डारबाट तेल निकाल्न सुरु गरिसकेको छ भने चीनले दुवै पक्षलाई संयमता अपनाउन र "शान्तिको सानो किरण" लाई मर्न नदिन आग्रह गरेको छ।

अन्तर्राष्ट्रिय समुदायले यो युद्धले निम्त्याएको मानवीय संकटप्रति गम्भीर चिन्ता व्यक्त गरेको छ। विशेष गरी इरानका नागरिक पूर्वाधार र विद्यालयहरूमा भएका क्षतिले युद्धको विभत्स रूप बाहिर ल्याएको छ। कूटनीतिज्ञहरूका अनुसार आउँदो शनिबारसम्म कुनै ठोस सहमति नभएमा अमेरिकाले "अझै घातक" कदम चाल्ने सम्भावना छ।