अनिल तिवारी
पहलगाममा भएको आक्रमणमा एक नेपालीसहित २६ जना पर्यटकलाई धर्मका आधारमा छुट्याएर निर्ममतापूर्वक हत्या गरिएको थियो। यस्तो विभेदपूर्ण हिंसाले आतंकवादको भयावहता मात्र होइन, यसको वैचारिक चरित्र पनि उजागर गर्छ। आक्रमणको जिम्मेवारी द रेसिस्टेन्स फ्रन्ट (टीआरएफ) ले लिएको थियो, जसलाई लश्कर–ए–तैयबा (एलईटी) को सहायक संगठनका रूपमा हेरिन्छ। टीआरएफलाई अमेरिका ले अन्तर्राष्ट्रिय आतंकवादी संगठनको सूचीमा राखिसकेको छ, जसले यस घटनाको गम्भीरतालाई विश्वव्यापी रूपमा पुष्टि गर्छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार, जम्मु–कश्मीरमा निर्वाचन सम्पन्न भई विकास र स्थायित्वतर्फ अघि बढिरहेको अवस्थामा यस्तो आक्रमण हुनु आकस्मिक होइन। यसको उद्देश्य शान्ति प्रक्रियालाई कमजोर बनाउनु र पुनः अस्थिरता सिर्जना गर्नु रहेको देखिन्छ।
पाकिस्तान लाई लामो समयदेखि आतंकवादसँग जोडेर हेर्ने अन्तर्राष्ट्रिय दृष्टिकोण अझै पूर्ण रूपमा परिवर्तन हुन सकेको छैन। विभिन्न अन्तर्राष्ट्रिय प्रतिवेदनहरूले पाकिस्तानमा सक्रिय उग्रवादी समूहहरूको उपस्थिति औंल्याउँदै आएका छन्। पहलगाम आक्रमणपछि यो बहस झनै तीव्र बनेको छ।
घटनामा संलग्न तीन पाकिस्तानी सन्दिग्धहरू जुलाई २०२५ मा श्रीनगरनजिकै मारिएका थिए। उनीहरूमध्ये एक पाकिस्तान नियन्त्रित कश्मीरका बासिन्दा रहेको पुष्टि भएपछि सीमापार संलग्नताको आशंका बलियो बनेको भारतीय विश्लेषणहरूमा उल्लेख गरिएको छ। यद्यपि पाकिस्तानले यस्ता आरोपहरूलाई सधैं अस्वीकार गर्दै आएको छ।
यही सन्दर्भमा भारत र पाकिस्तानबीच आरोप–प्रत्यारोपको चक्र पुनः सक्रिय भएको छ। भारतले पाकिस्तानलाई आतंकवादको संरक्षणकर्ता भनेको छ भने पाकिस्तानले त्यसलाई “प्रोपेगाण्डा” भन्दै खारेज गरेको छ।
पहलगाम आक्रमणको पहिलो वार्षिकीका अवसरमा पाकिस्तानले भारतको बयानप्रति कडा प्रतिक्रिया जनाएको छ। पाकिस्तानका अनुसार भारतले घरेलु राजनीतिक लाभका लागि निराधार आरोप लगाउँदै दुष्प्रचार गरिरहेको छ। पाकिस्तानी विदेश कार्यालयले यसलाई “झूटो न्यारेटिभ” को रूपमा चित्रित गरेको छ।
पाकिस्तानका सूचना मन्त्री अताउल्लाह तरार ले भारतले कुनै ठोस प्रमाण प्रस्तुत गर्न नसकेको दाबी गर्दै यस घटनालाई “फॉल्स फ्ल्याग अपरेशन” हुनसक्ने बताएका छन्। तर भारतले भने “आतंकवाद र वार्ता सँगसँगै चल्न सक्दैन” भन्ने आफ्नो अडान दोहोर्याएको छ।
आतंकवादको बदलिँदो स्वरूप
आधुनिक समयमा आतंकवादको स्वरूप पनि परिवर्तन हुँदै गएको छ। डिजिटल वालेट र क्रिप्टोकरन्सीमार्फत हुने गोप्य वित्तीय लेनदेनले सुरक्षा निकायहरूलाई नयाँ चुनौती दिएको छ। यसले आतंकवादी गतिविधिलाई पहिचान गर्न र नियन्त्रण गर्न झनै कठिन बनाएको छ।
जैश–ए–मोहम्मद जस्ता संगठनहरूले नयाँ रणनीति अपनाउँदै महिला विंग गठन गर्नु, समुद्री तालिम विस्तार गर्नु जस्ता गतिविधिहरूले आतंकवादको संरचना अझ संगठित र बहुआयामिक बन्दै गएको संकेत गर्छ।
यस घटनाक्रमले केवल दक्षिण एशियामै सीमित प्रभाव पारेको छैन। अमेरिका र इरान बीच इस्लामाबादमा भएको वार्ता असफल हुनु पनि व्यापक अविश्वासको संकेत हो। परमाणु कार्यक्रम, प्रतिबन्ध र रणनीतिक मतभेदका कारण सहमति बन्न सकेन।
यो आक्रमण केवल मानव जीवनमाथिको हमला मात्र होइन, कश्मीरको पुनरुत्थानमाथिको प्रहार पनि हो। पछिल्ला वर्षहरूमा पर्यटन क्षेत्रले गति लिँदै शान्ति र सामान्य अवस्थाको संकेत दिन थालेको थियो। पर्यटन केवल आर्थिक गतिविधि मात्र नभई सामाजिक पुनर्संयोजन र आशाको प्रतीक पनि हो। आक्रमणकारीहरूले यही सन्देशलाई कमजोर पार्न पर्यटकलाई लक्ष्य बनाएको स्पष्ट देखिन्छ।
आतंकवाद कुनै एक देश वा क्षेत्रको समस्या होइन, यो सम्पूर्ण मानवताको साझा चुनौती हो। जब निर्दोष नागरिक, पर्यटक र निहत्था मानिसहरू लक्षित हुन्छन्, तब त्यो अन्तर्राष्ट्रिय शान्ति, सुरक्षा र मानवअधिकारमाथिको आक्रमण बन्छ।
अन्ततः, पहलगाम आक्रमण केवल दुःखद सम्झना मात्र बनेर सीमित रहनु हुँदैन। यसले विश्वलाई एकजुट भएर आतंकवादविरुद्ध ठोस कदम चाल्ने प्रेरणा दिनुपर्छ। शान्त, सुन्दर पहलगाम अब एक चेतावनीको प्रतीक बनेको छ—जहाँबाट विश्वले एकता, न्याय र दृढ संकल्पको नयाँ यात्रा सुरु गर्नुपर्नेछ।
यसमा होर्मुज जलमार्ग जस्तो संवेदनशील क्षेत्र पनि जोडिएको छ, जसले विश्व ऊर्जा आपूर्तिमा महत्वपूर्ण भूमिका खेल्छ। यस्तो अवस्थामा कूटनीतिक असफलताले विश्व अर्थतन्त्रमा समेत प्रभाव पार्न सक्छ।
इजरायल जस्ता देशहरूले पाकिस्तानप्रति अविश्वास जनाउँदै त्यहाँ हुने वार्तामा सहभागी हुन अस्वीकार गरेका छन्। यसले पाकिस्तानको कूटनीतिक विश्वसनीयतामा गम्भीर प्रश्न उठाएको छ।
पाकिस्तानले आफूलाई आतंकवादविरुद्ध लड्ने देशको रूपमा प्रस्तुत गरे पनि अन्तर्राष्ट्रिय समुदायमा त्यो धारणा पूर्ण रूपमा स्थापित हुन सकेको छैन। विगतका घटनाहरू, विभिन्न आतंकी समूहहरूको उपस्थिति र सीमापार गतिविधिहरूले उसको छविमा असर पारेको छ।
पहलगाम आक्रमण केवल एउटा घटना होइन, यो दक्षिण एशियाको गहिरो भू–राजनीतिक जटिलताको प्रतीक हो। यसले देखाएको छ कि आतंकवाद, राजनीति र कूटनीति एकअर्कासँग गहिरो रूपमा गाँसिएका छन्।
दीर्घकालीन समाधानका लागि केवल आरोप–प्रत्यारोप पर्याप्त हुँदैन। विश्वास निर्माण, पारदर्शिता र अन्तर्राष्ट्रिय सहकार्य अपरिहार्य हुन्छ। यदि राष्ट्रहरू आफ्नो राजनीतिक स्वार्थभन्दा माथि उठेर शान्ति र स्थायित्वलाई प्राथमिकता दिन तयार भएनन् भने यस्ता घटनाहरू दोहोरिन सक्ने खतरा रहिरहन्छ।
पहलगामका शान्त मैदानहरू अब केवल दुःखको प्रतीक मात्र होइनन्; ती अब एकताको आह्वान, न्यायको माग, र विश्वव्यापी सहकार्यको प्रतीक बन्नुपर्छ। पीडितहरू, तिनका परिवार, र मानवताको मूल्यहरूका लागि हामी सबैले एकजुट भएर उभिनु आवश्यक छ।
अन्ततः, दक्षिण एशियामा स्थायी शान्ति स्थापना गर्न सबै पक्षले जिम्मेवार व्यवहार देखाउनु आवश्यक छ। अन्यथा, पहलगामजस्ता घटनाहरू इतिहासमा मात्र सीमित नहुने, भविष्यका चेतावनीका रूपमा पुनः दोहोरिन सक्नेछन्।
प्रतिक्रिया