पश्चिम एसियाको तनावले कच्चा तेलको भाउ पुन: १०० डलरमाथि, आपूर्ति जोखिमले बजार थप अस्थिर

काठमाडौंः पश्चिम एसियामा चुलिँदै गएको भूराजनीतिक तनाव र समुद्री आपूर्ति मार्गमा देखिएको अवरोधका कारण अन्तर्राष्ट्रिय कच्चा तेल बजार पुनः तीव्र उकालो लागेको छ।

ऊर्जा विश्लेषक एलेक्स किमानीको पछिल्लो विश्लेषणअनुसार, इरान ले हर्मुज जलडमरू क्षेत्रमा व्यावसायिक जहाज नियन्त्रणमा लिएपछि बजारमा आपूर्ति जोखिम बढ्दै तेलको मूल्य १०० डलर प्रतिव्यारेल नाघेको हो।

अन्तर्राष्ट्रिय सञ्चारमाध्यमहरूका अनुसार इस्लामिक रिभोलुसनरी गार्ड कोर्प्सले दुईवटा जहाज नियन्त्रणमा लिएपछि खाडी क्षेत्रमा आपूर्ति अवरोधको त्रास बढेको छ। यससँगै जुन डेलिभरीका लागि ब्रेन्ट कच्चा तेल करिब ३ प्रतिशतले वृद्धि हुँदै १०१ डलर प्रतिव्यारेलमाथि पुगेको छ भने वेस्ट टेक्सास इन्टरमिडिएट पनि उल्लेख्य रूपमा उकालो लागेको छ।

अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले इरानसँगको युद्धविराम अवधि अनिश्चितकालका लागि लम्ब्याउने घोषणा गरे पनि इरानी बन्दरगाहमाथिको नाकाबन्दी कायम राख्ने निर्णयले बजारमा द्विविधा थपेको छ। विश्लेषकहरूका अनुसार राजनीतिक संकेतहरू मिश्रित हुँदा लगानीकर्तामा अन्योल बढेको छ।

स्ट्यान्डर्ड चार्टर्ड का ऊर्जा विज्ञहरूले हालको अवस्थालाई “अस्थिर सन्तुलन” को रूपमा व्याख्या गर्दै ब्रेन्ट तेलको मूल्य करिब ९५ डलर वरिपरि टिकिरहने तर जोखिम उच्च रहने बताएका छन्। पछिल्ला कारोबार दिनहरूमा आपूर्ति कडाइ र युद्धजन्य जोखिमबीचको टकराव स्पष्ट रूपमा देखिएको उनीहरूको निष्कर्ष छ।

हर्मुज जलडमरू हुँदै हुने तेल ढुवानी प्रभावित भएपछि खाडी क्षेत्रका प्रमुख उत्पादक राष्ट्रहरूले उत्पादन कटौती गरेका छन्, जसले भौतिक आपूर्ति थप कडा बनाएको छ। यसैबीच ओपेक ले ‘अधिकतम दिगो उत्पादन क्षमता’ मापन प्रणाली लागू गर्ने तयारी अघि बढाएको छ, जसका आधारमा सन् २०२७ पछिका उत्पादन कोटा निर्धारण गरिनेछ।

ऊर्जा बजार विश्लेषणअनुसार, हालको तनाव तुरुन्तै साम्य भए पनि कच्चा तेलको मूल्य पूर्वस्थितिभन्दा १०–२० डलरसम्म माथि रहिरहने सम्भावना छ। रणनीतिक भण्डारणको वृद्धि, स्रोत राष्ट्रवाद र आपूर्ति शृंखलामा आएको व्यवधानले दीर्घकालीन रूपमा मूल्यलाई समर्थन गर्ने देखिएको छ।

तेलको तुलनामा प्राकृतिक ग्यास बजार भने अहिले अपेक्षाकृत स्थिर छ। पर्याप्त आपूर्ति र कमजोर मागका कारण मूल्य नियन्त्रणमै रहे पनि युरोप र एसियाबीच आगामी महिनाहरूमा ग्यास आपूर्ति प्रतिस्पर्धा बढ्न सक्ने संकेत गरिएको छ।

समग्रमा, पश्चिम एसियामा विकसित भइरहेको पछिल्लो घटनाक्रमले विश्व ऊर्जा बजारमा संरचनात्मक परिवर्तनको संकेत दिएको छ। यसले निकट भविष्यमा मात्र होइन, दीर्घकालीन रूपमा पनि ऊर्जा मूल्य, आपूर्ति शृंखला र वैश्विक आर्थिक स्थिरतामा प्रभाव पार्ने देखिन्छ।