आर्थिकन्यूज
काठमाडौँ। नेपालको पूँजी बजारमा आजदेखि संरचनात्मक रूपमा महत्वपूर्ण परिवर्तन लागू भएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्ज (नेप्से) ले नेपाल धितोपत्र बोर्ड (सेबोन) बाट स्वीकृत ‘धितोपत्र कारोबार सञ्चालन विनियमावली, २०७५’ को संशोधित प्रावधान कार्यान्वयनमा ल्याउँदै बजारलाई थप चलायमान, पारदर्शी र यथार्थ मूल्य निर्धारणतर्फ उन्मुख गराउने प्रयास गरेको हो।
नेप्सेका प्रवक्ता मुराहरि पराजुलीका अनुसार बजारको संरचना सुधार, बढ्दो लगानीकर्ता सहभागिता व्यवस्थापन र अन्तर्राष्ट्रिय अभ्याससँग मेल खाने प्रणाली विकासका लागि यो परिवर्तन गरिएको हो। आवश्यक प्राविधिक तयारी पूरा भइसकेकाले नयाँ व्यवस्था आज सोमबारदेखि औपचारिक रूपमा लागू गरिएको छ।
दैनिक मूल्य सीमा १५% पुग्यो
संशोधित व्यवस्थाअनुसार अब सूचीकृत कम्पनीहरूको सेयर मूल्य एकै दिनमा अधिकतम १५ प्रतिशतसम्म बढ्न वा घट्न सक्नेछ। यसअघि १० प्रतिशतको सीमा कायम थियो। यो परिवर्तनले बजारमा तरलता बढाउने र ‘प्राइस डिस्कभरी’ प्रक्रियालाई तीव्र बनाउने अपेक्षा गरिएको छ, यद्यपि यसले अल्पकालीन अस्थिरता बढाउन सक्ने विश्लेषकहरूको भनाइ छ।
त्यस्तै, प्रत्येक कारोबार (ट्रेड) मा मूल्य परिवर्तनको सीमा पनि २ प्रतिशतबाट बढाएर ३ प्रतिशत पुर्याइएको छ, जसले कारोबारमा थप लचकता ल्याउनेछ।
प्रि-ओपन सेसनमा पनि विस्तार
बजार खुल्नुअघि हुने प्रि–ओपन सेसनमा अब मूल्य ५ प्रतिशतसम्म घटबढ हुन सक्नेछ। यसअघि यो सीमा २ प्रतिशत मात्र थियो। यसले बजार खुल्दा देखिने असन्तुलन घटाउने र प्रारम्भिक मूल्यलाई बढी यथार्थ बनाउने अपेक्षा गरिएको छ।
सर्किट ब्रेकर प्रणालीमा दुई तह
नेप्से सूचकका लागि सर्किट ब्रेकर प्रणाली पनि परिमार्जन गरिएको छ। अब दुई तहको संरचना लागू हुनेछ:
पहिलो तह: कारोबार सुरु भएको दुई घण्टाभित्र नेप्से सूचक ५ प्रतिशतले बढे वा घटेमा १५ मिनेटका लागि कारोबार स्थगित हुनेछ (पहिले ४ प्रतिशतमा २० मिनेट रोकिन्थ्यो)
दोस्रो तह: कारोबार पुनः सुरु भएपछि सूचक ८ प्रतिशतले थप घटबढ भएमा सो दिनको बाँकी समयका लागि सम्पूर्ण कारोबार बन्द गरिनेछ (पहिले ६ प्रतिशतमा दिनभर बन्द हुने व्यवस्था थियो)
यो प्रणालीले अत्यधिक उतारचढावको अवस्थामा लगानीकर्तालाई ‘कुलिङ अफ’ समय दिने र बजारलाई स्थिर राख्न सहयोग गर्ने अपेक्षा गरिएको छ।
२४ घण्टा ‘अफ्टर मार्केट अर्डर’ प्रणाली
यस संशोधनको सबैभन्दा ठूलो आकर्षण ‘अफ्टर मार्केट अर्डर’ प्रणाली हो। अब लगानीकर्ताले चौबिसै घण्टा अनलाइनमार्फत सेयर खरिद–बिक्रीका लागि अर्डर दिन सक्नेछन्। यसअघि बिहान ११ बजेदेखि दिउँसो ३ बजेसम्मको नियमित कारोबार समयमा मात्र अर्डर प्रविष्ट गर्न पाइन्थ्यो।
नयाँ व्यवस्थाअनुसार अब लगानीकर्ताले चौबिसै घण्टा सेयर खरिद–बिक्रीका लागि अर्डर प्रविष्ट गर्न सक्नेछन्। अर्डर राख्दा भने अघिल्लो कारोबार दिनको अन्तिम मूल्यको आधारमा अधिकतम २ प्रतिशत माथि वा तलको सीमाभित्रै मूल्य निर्धारण गर्नुपर्ने प्रावधान राखिएको छ। समय भिन्नताका कारण नियमित कारोबार अवधिमा सहभागी हुन कठिनाइ भोगिरहेका विदेशस्थित नेपाली लगानीकर्ताका लागि यो व्यवस्था विशेष रूपमा उपयोगी हुने अपेक्षा गरिएको छ।
विश्लेषकहरूका अनुसार संशोधित प्रावधानले बजारमा बहुआयामिक प्रभाव पार्नेछ। दैनिक मूल्य सीमा विस्तारले तरलता र कारोबारको मात्रा बढाउने विश्वास गरिएको छ भने प्रि–ओपन सेसनमा गरिएको सुधारले प्रारम्भिक मूल्य निर्धारणलाई थप स्थिर र यथार्थ बनाउने अपेक्षा छ।
त्यस्तै, परिमार्जित सर्किट ब्रेकर प्रणालीले अत्यधिक उतारचढावको अवस्थामा जोखिम नियन्त्रणमा सहयोग पुर्याउनेछ। २४ घण्टा अर्डर प्रणालीले भने लगानीकर्ताको पहुँच र सहभागिता विस्तार गर्ने विश्लेषण गरिएको छ।
यद्यपि, प्रारम्भिक चरणमा बजारमा केही उतारचढाव बढ्न सक्ने संकेत पनि गरिएको छ। समग्रमा, आजदेखि लागू भएको यो व्यवस्था नेपालको पूँजी बजारका लागि महत्वपूर्ण संरचनात्मक सुधारका रूपमा हेरिएको छ। नेपाल स्टक एक्सचेन्जको यो कदमले बजारलाई आधुनिक, पहुँचयोग्य र प्रतिस्पर्धी बनाउने विश्वास व्यक्त गरिएको छ।
प्रतिक्रिया